در صنعت روانکارها کمتر محصولی را می‌توان یافت که هم‌زمان با چنین تناقضی روبه‌رو بوده باشد؛ Rerefined Base Oil یا روغن‌پایه بازتصفیه‌شده، طی سال‌های گذشته از نظر کیفیت فنی به سطحی نزدیک به روغن‌های پایه تولیدشده از نفت خام رسیده، هزینه تولید رقابتی داشته و مزایای زیست‌محیطی قابل توجهی نیز ارائه کرده است. با این وجود، برای مدت طولانی جایگاه آن در بازار جهانی روانکارها چندان پررنگ نبود و بسیاری از شرکت‌ها ترجیح می‌دادند درباره استفاده از آن چندان صحبت نکنند. اکنون اما شرایط در حال تغییر است و به‌نظر می‌رسد روغن‌پایه بازتصفیه‌شده در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین موضوعات راهبردی صنعت روانکار باشد.
بر اساس تحلیل منتشرشده توسط Lubes'N'Greases، روغن‌پایه بازتصفیه‌شده در بخش بزرگی از دهه گذشته در موقعیتی عجیب قرار داشت. این محصول معمولا ارزان‌تر از روغن‌پایه نو به فروش می‌رسید، اما بسیاری از خریداران تصور می‌کردند منشأ آن یعنی روغن مصرف‌شده بازیافتی، به‌معنای کیفیت پایین‌تر است. همین ذهنیت باعث شد استفاده از آن عمدتا در میان تولیدکنندگان مستقل روانکار و شرکت‌هایی که تمرکز بیشتری بر کنترل هزینه داشتند، رواج پیدا کند.
در آن دوران، منشأ بازیافتی محصول بیش از آن‌که یک مزیت تلقی شود، نوعی نقطه‌ضعف بازاریابی به‌شمار می‌رفت. بسیاری از مصرف‌کنندگان و حتی بخشی از فعالان صنعت تمایلی نداشتند درباره استفاده از روغن‌پایه بازتصفیه‌شده صحبت کنند و این محصول در عمل به «گوسفند سیاه» صنعت روانکار تبدیل شده بود؛ محصولی که کارایی خود را اثبات می‌کرد؛ اما کمتر کسی آن را در ویترین تبلیغاتی خود قرار می‌داد.
نقطه عطف اصلی در سال ۲۰۲۲ و با گسترش سیاست‌های زیست‌محیطی و اهداف کاهش انتشار کربن رقم خورد. مجموعه‌ای از تحولات شامل برنامه‌های خالص‌صفر کربن شرکت‌ها، الزامات گزارش‌دهی انتشار گازهای گلخانه‌ای، مقررات مالی پایدار اتحادیه‌اروپا و تصمیمات شکل‌گرفته پس از نشست‌های اقلیمی، باعث شد معیارهای زیست‌محیطی به بخشی از فرآیند خرید و تامین مواداولیه تبدیل شوند. در این شرایط، روغن‌پایه بازتصفیه‌شده ناگهان از یک محصول حاشیه‌ای به ابزاری ارزشمند برای دستیابی به اهداف پایداری تبدیل شد.
مزیت‌های این محصول تنها به کاهش مصرف نفت خام محدود نبود. روغن‌پایه بازتصفیه‌شده می‌توانست مصرف انرژی را کاهش دهد، انتشار گازهای گلخانه‌ای را محدود کند و به شرکت‌ها کمک کند اهداف اقتصاد چرخشی خود را محقق سازند. درنتیجه، مشتریان جدیدی وارد بازار شدند و استفاده از این محصول دیگر فقط به تولیدکنندگان کوچک محدود نماند. برندهای جهانی و حتی شرکت‌های بزرگ نفتی نیز به جمع خریداران آن پیوستند.
اما این روند همیشگی نبود. با کاهش قیمت نفت و سخت‌تر شدن شرایط اقتصادی در سال ۲۰۲۵، بسیاری از شرکت‌ها بار دیگر به سمت مدل‌های سنتی خرید بازگشتند و هزینه به مهم‌ترین معیار تصمیم‌گیری تبدیل شد. در چنین فضایی، اهمیت مسائل زیست‌محیطی در برخی بخش‌ها کاهش یافت و روغن‌پایه بازتصفیه‌شده دوباره در معرض کم‌رنگ شدن قرار گرفت.
با این حال، عامل تازه‌ای بار دیگر توجه صنعت را به این محصول جلب کرد؛ ژئوپلیتیک. تنش‌های مربوط به خاورمیانه، نگرانی درباره اختلال در تنگه هرمز و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های پالایشی در برخی مناطق جهان، موضوع امنیت عرضه را دوباره به‌یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بازار تبدیل کرد. در چنین شرایطی، مهم‌ترین مزیت روغن‌پایه بازتصفیه‌شده نه زیست‌محیطی، بلکه راهبردی به نظر می‌رسد.
مزیت اصلی این محصول در آن است که به نفت خام وارداتی یا پالایشگاه‌های دوردست وابسته نیست. ماده اولیه آن، یعنی روغن کارکرده، در داخل کشورها تولید و جمع‌آوری می‌شود. به‌عبارت دیگر، منبع تامین آن در اختیار خود صنعت قرار دارد. همین ویژگی باعث شده بسیاری از کارشناسان آن را بخشی از راهکار افزایش تاب‌آوری زنجیره‌تامین روانکارها بدانند.
نمونه بریتانیا در این زمینه قابل توجه است. طبق آمار مطرح‌شده در گزارش، بازار روانکار این کشور سالانه حدود ۵۱۵ هزار تن مصرف دارد و حدود ۲۲۰ هزار تن روغن کارکرده برای جمع‌آوری در دسترس است. با فرض بازده حدود ۶۵ درصدی بازتصفیه، این حجم می‌تواند نزدیک به ۱۴۳ هزار تن روغن‌پایه بازتصفیه‌شده تولید کند؛ رقمی معادل حدود یک‌چهارم نیاز بازار روانکار این کشور. با این حال، بریتانیا تنها حدود نیمی از روغن‌های جمع‌آوری‌شده را بازتصفیه می‌کند و بخش باقی‌مانده همچنان سوزانده می‌شود.
در مقابل، کشورهایی مانند دانمارک، ایتالیا، یونان و هلند به نرخ‌های بسیار بالاتری در بازتصفیه روغن‌های مصرف‌شده دست یافته‌اند. به باور نویسنده گزارش، مساله اصلی نه کمبود فناوری یا خوراک، بلکه ضعف در سیاستگزاری و اجرای مقررات است.
درنهایت، صنعت روانکار امروز بیش از هر زمان دیگری در حال درک این واقعیت است که روغن‌پایه بازتصفیه‌شده تنها یک ابزار کاهش کربن نیست، بلکه بخشی از راهبرد امنیت تامین مواداولیه نیز محسوب می‌شود. محصولی که زمانی در حاشیه قرار داشت، اکنون در حال بازگشت به مرکز توجه است و بسیاری از فعالان بازار معتقدند آینده صنعت روانکار بدون توسعه گسترده‌تر بازتصفیه روغن‌های مصرف‌شده قابل تصور نخواهد بود.
